Εισαγωγή


   Αγαπητοί επισκέπτες, θα θέλαμε να σας πούμε δυο λόγια για το πρόγραμμά μας με θέμα τη μεταπολεμική μετανάστευση από τη Λήμνο στο εξωτερικό.

   Καταρχάς, πώς ξεκίνησε το πρόγραμμα; Σε ένα μάθημα λογοτεχνίας πέρσι, στη Β΄ Γυμνασίου, οι μαθητές διάβασαν ένα απόσπασμα του Δημήτρη Χατζή: Ένας μετανάστης από τη Βόρεια Ελλάδα μιλά για τις εμπειρίες του από τη Γερμανία όπου δούλευε εργάτης σε εργοστάσιο. Τότε οι μαθητές θυμήθηκαν πόσους μετανάστες έχουν κι οι ίδιοι στην οικογένεια ή στο χωριό τους. Και πήραν σύντομες συνεντεύξεις από θείους, παππούδες και άλλους. Την ίδια εβδομάδα ο Δήμος Λήμνου κάλεσε το Γυμνάσιο Μούδρου να συμμετέχει στις εκδηλώσεις για τα εκατό χρόνια από την απελευθέρωση της Λήμνου (το 1912). Τότε αποφασίσαμε να μελετήσουμε το θέμα της μετανάστευσης. Χωριστήκαμε σε δυο ομάδες, την ομάδα του Μούδρου και της Παναγιάς.

   Ξεκινήσαμε διαβάζοντας βιβλία για τη μετανάστευση από τη Λήμνο στο εξωτερικό. Πρώτα φτιάξαμε τέσσερις περιληπτικές παρουσιάσεις όσων διαβάσαμε. Μετά φτιάξαμε ερωτηματολόγιο και πήραμε δεκατέσσερις συνεντεύξεις από άνδρες και γυναίκες που γύρω στη δεκαετία του ’60 μετανάστευσαν από τη Λήμνο στη Γερμανία, στην Αυστραλία, τον Καναδά ή τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Με τις συνεντεύξεις πήραμε πολλές πληροφορίες, ακούσαμε ποικίλες εμπειρίες, με τις ομοιότητες και τις διαφορές τους. Έπειτα οι συνεντεύξεις είναι ζωντανή ιστορία. Είχαμε αγωνία να ακούσουμε τις ιστορίες των ανθρώπων. Ακούσαμε και νιώσαμε τα συναισθήματά τους, μας μιλούσαν με τα λόγια τους αλλά και με τις εκφράσεις του προσώπου, με τον τόνο της φωνής τους, ακόμα και με τη σιωπή τους. Η κάθε ιστορία παρουσιάζει τη δική της εκδοχή, αλλά όλες μαζί, και οι δεκατέσσερις προσωπογραφίες, συνθέτουν μια τοιχογραφία για τη μετανάστευση από τη Λήμνο στο εξωτερικό.

    Αφού απομαγνητοφωνήσαμε τις συνεντεύξεις, τις αναλύσαμε και βγάλαμε βασικά συμπεράσματα που απαντούσαν στα εξής ερωτήματα: Γιατί οι άνθρωποι έφυγαν από τον τόπο τους και μετανάστευσαν σε μια ξένη, μακρινή χώρα; Πώς έβγαζαν την άδεια μετανάστευσης και πώς ήταν το ταξίδι τους; Πώς ήταν η εργασία κι η προσαρμογή τους στον ξένο τόπο; Τους δέχτηκαν οι ντόπιοι; Υπήρχε ρατσισμός εναντίον τους; Διατήρησαν εκεί τις συνήθειες και τα έθιμά τους ή υιοθέτησαν άλλη νοοτροπία; Και, όσοι επέστρεψαν, γιατί επέστρεψαν στη Λήμνο και πώς τους δέχτηκαν οι συγχωριανοί τους; Τέλος, πώς βλέπουν μετά από τόσα χρόνια εκείνη την εμπειρία τους και τι συμβουλεύουν τους νέους σήμερα, που η Ελλάδα ζει ξανά μια κρίση;

   Αφού βγάλαμε τα συμπεράσματά μας, σκεφτήκαμε τρόπους για να εκφράσουμε τις εμπειρίες των πληροφορητών μας. Αν όλα αυτά που μας διηγήθηκαν ήταν χρώμα, τι χρώμα θα ήταν και γιατί; Τι γεύση θα είχαν; Ποια μυρωδιά, ποιος ήχος ή ποιο αντικείμενο θα μπορούσε να αποδώσει τα βιώματα αυτών των ανθρώπων; Για παράδειγμα: Μαύρο για τη φτώχεια που τους βασάνιζε και τους ανάγκασε να φύγουν, κόκκινο επειδή ήταν πολύ νέοι για να φύγουν. Μπλε σκούρο: ταξίδι, ή άσπρο: αδιέξοδο, μια κενή σκέψη. Γεύσεις όπως ο καφές στο καφενείο ή το διαφορετικό φαγητό στις ξένες χώρες. Μηχανές εργοστασίου, άγριες φωνές, κοροϊδευτικές. Υφές: Παγωμένο ρολόι. Ή η αγκαλιά ενός φίλου. Ένα ψαλίδι, που θα συμβόλιζε τη διάλυση των οικογενειών. Κάποιους από τους συνειρμούς μας τους μεταφέραμε σε κολλάζ.

   Απ’ αυτές τις σκέψεις εμπνευστήκαμε και τραβήξαμε δικές μας φωτογραφίες και σύντομα βίντεο για να εκφράσουμε τις αφηγήσεις των πληροφορητών. Συνδυάσαμε τις εικόνες μας με αποσπάσματα των συνεντεύξεων και φτιάξαμε βίντεο. Στα βίντεο χρησιμοποιήσαμε και παλιές φωτογραφίες της Λήμνου από βιβλία ή από το προσωπικό αρχείο φίλων. Ακόμη φτιάξαμε 14 αφίσες που παρουσιάζουν μια συνοπτική εικόνα για τον κάθε πληροφορητή ξεχωριστά.

   Με την έρευνά μας μάθαμε ότι τότε ήταν δύσκολα τα χρόνια. Τα χωριά του νησιού δεν άδειασαν επειδή οι άνθρωποι καλοπερνούσαν. Γνωρίσαμε στάσεις που συνήθως δεν καταγράφονται στα βιβλία Ιστορίας, για παράδειγμα ανταγωνισμούς ανάμεσα στους ξενιτεμένους Λημνιούς και σε όσους δεν μετανάστευσαν. Από την άλλη, μελετώντας την ελληνική μετανάστευση μπορεί κανείς να εξετάσει τι σημαίνει γενικά να είσαι «ξένος». Μάθαμε λοιπόν ότι όταν είσαι ξένος σε ξένη χώρα σε αντιμετωπίζουν οι άλλοι ρατσιστικά, σε ξεχωρίζουν αρνητικά.

   Εκατό χρόνια λοιπόν από την απελευθέρωση της Λήμνου. Η μετανάστευση δεν είναι παρά μία πτυχή της σύγχρονης ιστορίας της. Πόσο όμως έχει καθορίσει τη ζωή του νησιού;

 

Οι μαθητές και οι μαθήτριες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s